SEM DRESDEN NOG ACTUEEL
Bijna een halve eeuw geleden ging mijn kandidaats aanvankelijk niet
door, omdat de betrokken examinator, Karel van het Reve, de ceremonie was
vergeten. Ik kreeg een hilarische excuusbrief waarin hij zich afvroeg wat voor
straf hij verdiende: ‘Boetedoening door het maken van uitvoerige uittreksels
uit het werk van S. Dresden?’ Een Leids hoogleraar gaf aldus tegenover een
student schriftelijk blijk van zijn geringe dunk van het werk van een collega.
Het was de tijd dat hij aan zijn tegen de literatuurwetenschap gerichte
Huizinga-lezing Het raadsel der onleesbaarheid werkte. Toch zijn de
geschriften van hoogleraar Franse letterkunde en algemene literatuurwetenschap
Sem Dresden (1914-2002), anders dan Van het Reve wellicht verwachtte, actueel
gebleven. Dresden had bijna dertig promovendi en nog veel meer andere
leerlingen die na zijn dood particuliere Dresden-bijeenkomsten bleven
organiseren. Veel opmerkelijker: een jonge generatie laat zich door hem
inspireren. Tommy van Avermaete, Goran Bouaziz en Bram Ieven,stelden met Schrijven
over vernietiging een bundel samen over Dresden en de Holocaust, degelijk
uitgegeven in de Verbum Holocaust Bibliotheek. Dresden komt uit de
levensbeschrijving van Evert van der Starre naar voren als een vergadertijger
zoals de Nederlandse letterenwereld geen tweede kende: van welke commissie was
hij geen voorzitter? Des te wonderlijker dat hij nog tijd had voor zijn boeken,
al vond menigeen dat hij slecht schreef: iets wat Van het Reve in ieder geval
niet kan worden verweten. Paul J. Smith benadrukt het open karakter van
Dresdens werk. Lezen en interpreteren waren voor hem ‘een zoektocht die
onvoltooid blijft en voortdurende zelfreflectie noodzakelijk maakt. Dat is de essentie
van Dresdens literatuurbeschouwing’. Volgens Dresden zelf draait zijn werk ‘om
het probleem van het lezen van een boek’. Dat klinkt weinig ambitieus. Van het
Reve deed in zijn Huizinga-lezing volgens hem aan ‘grappenmakerij’ en ‘onzin’.
Tegelijkertijd wekt Dresden vertrouwen door zijn scepsis tegenover pretentieuze
theoretici als Kristeva en Derrida met wie generaties studenten zijn
lastiggevallen én zijn enthousiasme voor bedachtzame auteurs als Montaigne en
Roger Martin du Gard. De samenstellers zoeken het ruim: Goran Bouaziz gebruikt
Dresden ter verheldering van getuigenisliteratuur over het kamp Boven-Digoel op
Nieuw-Guinea en Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira en Bareez Majid betrekken zijn
werk op de genocide in Gaza. Ook Dresden zelf komt in deze rijke bundel aan het
woord: via zijn oorlogsdagboek waarin hij zichzelf portretteert als
ondergewaardeerd en snakkend naar een positie ‘van stand’. Dit is soms ontluisterende,
zelfs gênante lectuur, geschreven onder tragische omstandigheden. Of Dresden publicatie
gewenst had? Het relaas eindigt vlak na de bevrijding van Westerbork:
‘Onbegrijpelijk, onvatbaar dat we deze oorlog overleefd hebben. Juist wij van
de zo weinigen; wat wil het leven met ons?’ Hard werken leek het devies en zo
geschiedde.
Rec. van: Tommy van Avermaete, Goran Bouaziz en Bram Ieven (eds.), Schrijven
over vernietiging. Sem Dresden en de Holocaust vanuit meervoudig perspectief.
Almere: Verbum, 2025. 323 p. € 29,50 (info@verbum.nl)
| Eerder verschenen in de rubriek 'Schoon & haaks', De Parelduiker 30 (2025), nr. 4, p. 88-89.
